List otwarty organizacji pracodawców do samorządów ze Związku Miast Polskich w sprawie Rozszerzonej Odpowiedzialności Producenta
Wiodące organizacje branżowe pracodawców w Polsce: Związek Pracodawców Przemysłu Opakowań i Produktów w Opakowaniach EKO-PAK, Polska Federacja Producentów Żywności Związek Pracodawców oraz Związek Pracodawców Przemysłu Piwowarskiego – Browary Polskie pragną wyrazić głębokie zaniepokojenie postulatami popieranymi przez przedstawicieli Związku Miast Polskich w obszarze gospodarki opakowaniami i odpadami opakowaniowymi.
Zgodnie z koncepcją Unii Metropolii Polskich, a popieranej przez przedstawicieli Związku Miast Polskich, nastąpiłoby wprowadzenie parapodatku (daniny publicznej), która miałaby być nakładana na każde opakowanie, po którym odpad zbierany jest w systemie komunalnym, w tym na opakowania do żywności, artykułów higienicznych pierwszej potrzeby oraz środków utrzymania czystości w gospodarstwie domowym. Ów parapodatek, nazywany przez przedstawicieli Unii Metropolii Polskich oraz Związku Miast Polskich „sprawiedliwą Rozszerzoną Odpowiedzialnością Producentów”, miałby w zamyśle autorów finansować gospodarkę odpadami w systemie komunalnym: danina określana byłaby przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska, pobierana przez Urzędy Marszałkowskie i przekazywana do
Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Fundusz miałby zaś przekazywać większość tych środków samorządom gminnym, które miałyby zapewnić obniżkę opłat za gospodarkę odpadami. Nie wiadomo jednak, w jaki sposób ta obniżka miałaby nastąpić, jak środki te miałyby zostać wykorzystane przez gminy i wobec jakich rodzajów odpadów.
Pragniemy zauważyć, że owa koncepcja jest w jaskrawy sposób niezgodna z prawem unijnym i już obowiązującym w Polsce, gdyż:
a) pozbawia odpowiedzialności producentów za zagospodarowanie odpadów pochodzących z ich
produktów,
b) nakazuje producentom płacić koszty zagospodarowania odpadów innych, niż pochodzące z ich
produktów,
c) nie uwzględnia zasady kosztu netto, czyli ponoszenia kosztów selektywnej zbiórki i
zagospodarowania odpadów pomniejszonych o przychody ze sprzedaży surowców,
d) ingeruje w budowany system kaucyjny podważając pryncypia jego funkcjonowania,
grożąc procedurą naruszenia prawa UE i związanymi z tym karami finansowymi dla Polski, które
zmniejszą pulę środków finansowych dostępnych dla gmin na przedsięwzięcia środowiskowe.
Przede wszystkim jednak, koncepcja ta jest krzywdząca dla średnich i mniejszych miast w Polsce. Przedstawiciele Związku Miast Polskich popierają bowiem rozwiązanie, w wyniku którego gminy otrzymałyby dofinansowanie w zależności od udziału zbieranych odpadów w skali kraju i uzyskiwanego poziomu recyklingu. Doprowadzi to do sytuacji, w których duże miasta, generujące statystycznie znacznie wyższe ilości odpadów, a także posiadające lepszą infrastrukturę do zbiórki i
zagospodarowania odpadów, otrzymają znacznie więcej pieniędzy w przeliczeniu na 1 mieszkańca niż mniejsze miejscowości. To zatem metropolie i bardzo duże miasta, kosztem mniejszych ośrodków skorzystają na tym nota bene niezgodnym z unijnym prawem mechanizmie.
Co więcej, forsowany przez Unię Metropolii Polskich i popierany przez przedstawicieli Związku Miast Polskich mechanizm nie przewiduje żadnych narzędzi poprawiających efektywność systemu. W wyniku wdrożenia tej koncepcji nigdzie więc w Polsce nie poprawi się ani zbiórka, ani przygotowanie do recyklingu. Nigdzie też nie poprawią się osiągane przez gminy poziomy recyklingu. Iluzoryczne zaś obniżenie opłat za odbiór odpadów komunalnych dla mieszkańców i tak stanie pod znakiem zapytania, bo ani o kilogram nie zmniejszy się choćby ilość odpadów zmieszanych. Ale duże aglomeracje dostaną po prostu więcej pieniędzy z Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej niż wszystkie inne samorządy w naszym kraju.
Wdrożenie postanowień dyrektyw UE i ustanowienie zgodnych z nimi zasad Rozszerzonej Odpowiedzialności Producentów jest przedsięwzięciem wielkiej wagi dla gospodarki odpadami w Polsce. Producenci w pełni podzielają potrzebę takiej implementacji wierząc w jej pozytywny wpływ na środowisko, pożądane zachowania konsumentów oraz w impuls do zmian, jakie te dyrektywy przynoszą dla wielu sektorów gospodarczych. Proces ten musi się jednak odbyć w zgodzie z wymogami prawa UE, a przede wszystkim musi przynieść poprawę w gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi i realnie wesprzeć system komunalny w poprawie jego efektywności w pozyskiwaniu surowców wtórnych. Organizacje reprezentujące producentów wypracowały wspólną koncepcję służącą wszystkim
uczestnikom rynku. Apelujemy więc do Państwa o refleksję i rzetelny dialog z organizacjami reprezentującymi poszczególne branże producentów wyrobów w opakowaniach tak, aby Rozszerzona Odpowiedzialność Producentów przynosiła korzyści wszystkim, w pierwszej kolejności środowisku, ale też miastom i ich mieszkańcom. Szkodliwe pomysły popierane przez reprezentantów Związku Miast Polskich tego jednak nie zapewnią. Zapewnią jednak z pewnością dodatkowe korzyści finansowe dużym aglomeracjom miejskim.
Do pobrania: